Wat doe je wanneer je als school trots bent op je onderwijs, maar de buitenwereld een heel ander beeld heeft? College ZUYD stond drie jaar geleden voor die uitdaging. De school werkte al jaren aan maatwerk en onderwijsvernieuwing, maar bereikte lang niet alle leerlingen die bij haar onderwijs passen. Wat begon met de wens voor een nieuwe website, groeide uit tot een complete rebranding met een frisse blik van buiten het onderwijs. Directeur Elvira Beers en teamleiders Sharon Boughanem en Eline Slingerland vertellen over de keuzes achter die ontwikkeling en wat het traject binnen de school heeft losgemaakt.

Wat was drie jaar geleden de aanleiding om met jullie positionering aan de slag te gaan?
Elvira: Er speelden meerdere dingen. Zo waren er geluiden over teruglopende leerlingenaantallen en signalen dat de vmbo-populatie kleiner werd. Daarnaast hadden we een hopeloos verouderde website, met allerlei doorlinks. Dus heel praktisch dachten we: we hebben een nieuwe website nodig. Maar als je daarmee aan de slag gaat, moet je dan niet breder kijken naar je positionering?
Sharon: We waren toen al zo'n tien jaar bezig met maatwerk en allerlei mooie onderwijsinnovaties. Alleen zag je daar niets van terug in ons pr-materiaal. Aan het oude Zuiderlicht College, zoals de school destijds heette, kleefde een bepaald imago dat helemaal niet meer paste bij wie we waren. Het voelde alsof we in het verkeerde jasje zaten.
Eline: En veel leerlingen en ouders kenden ons gewoon niet of konden ons niet vinden.
Elvira: Terwijl we zelf ontzettend trots waren op onze school. Het beeld buiten kwam gewoon niet overeen met wat hierbinnen gebeurde.

Jullie kozen ervoor om de school als merk te benaderen. Is dat gebruikelijk in het onderwijs?
Elvira: Nee, helemaal niet. Ik zit in een directeurengroep en zie weinig scholen het op deze manier aanpakken. Meestal wordt gekeken naar wat er al is en hoe je dat een beetje kunt tweaken. Dat deden wij net zo goed natuurlijk, vandaar dat onze website zoveel pagina’s had en er steeds meer bijkwamen. Met de rebranding hebben alles in één keer op de schop genomen, van onze website en communicatie tot onze naam. Daar zijn we best bold in geweest.
Sharon: Ik weet nog dat we tijdens een van de eerste sessies met Vandenberg Nike als voorbeeld noemden. We wilden iets fris en jongs, met foto's en taal die jongeren aanspreken. Als je in het onderwijs kijkt naar websites en pr-materiaal, zie je toch vooral leerlingen in de klas, achter hun boeken. Wij wilden dat anders. We hebben ook bewust voor Vandenberg gekozen omdat jullie niet uit het onderwijs komen. Jullie stelden vragen over dingen die voor ons volkomen vanzelfsprekend waren. Daardoor moesten we zelf weer nadenken: wat doen we nou eigenlijk? Met een marketingbureau dat gespecialiseerd is in het onderwijs waren we misschien toch weer binnen hetzelfde kader blijven denken.
Elvira: Er zit best iets behoudends in het onderwijs. Ik denk dat veel scholen er niet zo snel aan denken om met een reclamebureau zo'n traject in te gaan, eerder met een bestaande partij. En het is natuurlijk ook een financiële keuze. We vonden het zo belangrijk dat we er geld voor wilden vrijmaken. Dat moet je dúrven, maar het moet ook kúnnen natuurlijk. Wij hadden er de ruimte voor.
Jullie hebben tijdens het traject scherper gekregen waar de school voor staat. Werkt dat nu ook door in de keuzes die jullie binnen de school maken?
Sharon: Het werkt eigenlijk twee kanten op. Je krijgt een nieuwe naam, kleuren en uitstraling, maar het doet ook iets met de trots in het team. Dat gevoel van: wij zijn ZUYD. Tegelijkertijd zijn we verder gaan nadenken over ons onderwijs. Wat is eigenlijk een ZUYD-les? Welk gedrag verwachten we van een ZUYD-collega? Hoe positioneren we ons ten opzichte van andere scholen?
Elvira: We hadden natuurlijk al een heel stevige basis om te omarmen, maar het lijkt wel alsof onze lat hoger is komen te liggen. Als we nu nieuw meubilair uitzoeken, moet het wel ZUYD-meubilair zijn. En als we nieuwe vloeren leggen, kijken we hoe we dat in alle gebouwen kunnen doortrekken. We zijn ons veel bewuster van de keuzes die we maken. Dat zie je ook terug in onze teksten en plannen. Ons schoolplan is geschreven vanuit ZUYD. En nu we bezig zijn met de nieuwe kerndoelen en eindtermen, hebben we het over het curriculum ZUYD. We willen niet alleen die nieuwe eisen verwerken, maar er echt iets van maken wat bij onze school past.
Eline: Wat ik heel sterk vind, is dat het verhaal ook gewoon klopt. Het is geen overdreven mooi verhaal dat we naar buiten brengen. Het is echt hoe we hier werken. Dat hoor ik ook terug van ouders. Of ze nu met Elvira praten of met een gymleraar, ze horen in de basis hetzelfde verhaal.
Inmiddels zijn er meer aanmeldingen dan plaatsen. Wat heeft volgens jullie het verschil gemaakt?
Elvira: Dit jaar moesten we voor het eerst loten. We konden bijna een hele klas leerlingen geen plek bieden. En we zien ook een andere leerlingenpopulatie. Er komen leerlingen uit alle windstreken van de stad, terwijl vroeger één stadsdeel veel sterker vertegenwoordigd was. Dat heeft niet alleen met onze nieuwe naam te maken, maar ook met hoe we ons profileren. Ik weet nog dat ik een paar jaar geleden op de Scholen Arena stond met een poster waarop een dansend meisje stond. Je zag jongens denken: oké, dan loop ik maar door. Terwijl ons onderwijs veel breder is. Dat laten we nu zien.
Eline: Ouders komen ook gerichter naar ons toe. Op de Scholen Arena merk ik dat ze de website al hebben uitgeplozen. Dan zeggen ze: ik heb gelezen dat jullie kleinschalig zijn, of dat jullie maatwerk bieden. Ze hebben zich echt verdiept in de school en willen weten of het past bij hun kind.
Elvira: Dat geldt ook voor nieuwe collega's, omdat we onze vacatureteksten nu ook schrijven vanuit de merkidentiteit. We zijn volop bezig met onderwijsontwikkeling en zoeken dus iemand die daar affiniteit mee heeft. Dat maken we nu aan de voorkant al duidelijk door geen klassieke vacaturetekst te plaatsen.
Sharon: En dat betekent misschien dat iemand denkt: deze school past niet bij mij. Dat is ook prima.

Met die groei dienen zich ook weer nieuwe uitdagingen aan. Waar ligt nu jullie prioriteit?
Sharon: "We zijn ons er heel bewust van dat we onze kwaliteit goed in de gaten moeten houden. Het gaat niet alleen om groei. We analyseren onze resultaten en kijken steeds of wat we hebben bedacht ook daadwerkelijk gebeurt. Je moet je beloftes kunnen waarmaken. Anders doet dat afbreuk aan je hele reputatie."
Elvira: "Een belangrijke ontwikkeling voor de komende jaren is het curriculum ZUYD. Veel scholen zijn bezig met de nieuwe kerndoelen en eindtermen. Je ziet dat vaksecties daar vaak afzonderlijk mee aan de slag gaan. Wij vinden dat je dan een kans laat liggen. We willen juist vanuit onze gezamenlijke visie kijken hoe we ons onderwijs verder ontwikkelen. We staan daarin nog echt aan het begin. Maar als we dat over twee jaar goed hebben vormgegeven en geborgd, hebben we weer een heel sterk verhaal te vertellen. Omdat we dan ook daadwerkelijk laten zien hoe we onze visie vertalen naar ons onderwijs."
Wat willen jullie andere onderwijsinstellingen meegeven die hun school sterker willen positioneren?
Sharon: Laat een extern bureau meekijken dat niet vanuit dezelfde kaders denkt en betrek je hele team bij het traject. Wij hebben collega's en ook leerlingen meegenomen. Dan wordt het echt iets van iedereen. En als je ervoor kiest, doe het dan ook goed. Je moet niet alleen A zeggen, maar ook B, C, D en E doen. Durf expertise van buiten in te schakelen en probeer niet alles zelf te doen.
Elvira: "En houd het vooral heel dicht bij je eigen identiteit. Het verhaal dat je naar buiten brengt, moet kloppen. Je kunt een prachtig droombeeld presenteren, maar als je dat binnen de school niet waarmaakt, sla je de plank mis. En denk goed na over het moment waarop je zo'n traject aangaat. Wij stonden er als school goed voor. Ons onderwijs was op orde, financieel was er ruimte en ook op personeelsgebied hadden we rust. Vanuit die positie konden we dit doen. Als je allerlei problemen hebt of herstelopdrachten van de inspectie, zou ik niet adviseren om dan een rebranding te starten. Dan wordt het al snel iets waarmee je problemen probeert te camoufleren. Zorg eerst dat je de basis op orde hebt."
Sharon: "Wij noemden het de kers op de taart."
Elvira: "Precies. We deden dit niet om iets weg te moffelen. We waren juist trots op onze school en wilden dat laten zien. Bovendien geeft zo'n traject ook weer nieuwe energie. Je gaat opnieuw nadenken: hoe doen we het eigenlijk? Waar zijn we trots op? Wat kan anders? Het is veel meer dan alleen een nieuwe naam of een andere website."